مصاحبه خبرگزاری ایرنا با مهندس بیتاژیان (یکی از اعضای پاما) با عنوان آلودگی هوا

توسعه حمل و نقل عمومی و گسترش فضای سبز، روش هایی کارآمد در کاهش آلودگی هوا

تهران- ایرنا- کلانشهرها و شهرهای صنعتی چندی است که با پدیده زیانبار آلودگی هوا دست به گریبانند؛ موضوعی نگران کننده که صاحبنظران این حوزه در گفت وگو با ایرنا، برنامه ریزی های بلند مدت برای مهار آن، توسعه حمل ونقل عمومی و گسترش فضای سبز را از جمله راهکارهای کلیدی برون رفت از این معضل دانستند.

 

تهران چندی است که آلوده ترین روزهای خود را سپری می کند. تداوم آلودگی هوا در یک هفته گذشته سبب ثبت طولانی ترین دوره آلودگی هوای سال جاری شده است. کارشناسان حوزه هواشناسی بر این باورند که این مقوله تا روزهای پایانی هفته نیز ادامه می یابد؛ شرایطی که دغدغه و نگرانی شهروندان و مسوولان را در پی داشت.
بر پایه گزارش «سازمان جهانی بهداشت»(WHO ) سالیانه 26 هزار تن در ایران به دلیل آلودگی هوا جان خویش را از دست می دهند که در این میان سهم ساکنان تهران شش هزار تن است.

وارونگی دما تنها یکی از عوامل به وجود آورنده وضعیت قرمز کنونی به شمار می رود و عوامل دیگری نیز در این ارتباط موثرند که به طور عمده از فعالیت های انسانی سرچشمه می گیرند. تردد انبوه خودروها، کامیون‌ها و موتورسیکلت‌ های کاربراتوری چند نمونه از این عوامل هستند. «بی توجهی به آلودگی هوا، نداشتن اطلاعات و دانش کافی در ارتباط با زیان های این معضل، نبود گردهمایی ها و اجماع عمومی در حمایت از هوای پاک، بی توجهی به درختکاری، تخریب طبیعت و ...» نیز تاثیر چشمگیری بر آلودگی هوا دارند.

تعطیلی مدرسه ها و حتی نهادهای دولتی و غیردولتی به طور موقت به کاهش آلودگی هوا کمک می کند که این امر زودگذر محسوب می شود. افزون بر آن، اجرای مصوبه هایی در زمینه طرح ترافیک زوج و فرد خودروها و ... تاثیر قابل توجهی در این زمینه نداشته است زیرا هنوز هم شرایط بحرانی کنونی را شاهد هستیم.

با توجه به پایداری آلودگی در تهران در چند روز گذشته، کمیته اضطرار آلودگی استان دست به کار شد تا با تکیه بر سازوکارهایی چون «تعلیق زنگ ورزش در مدرسه ها، گسترش محدوده طرح ترافیک به محدوده زوج و فرد، توقف تردد اتوبوس های دودزای شرکت واحد، تعطیلی معادن شن و ماسه تهران به مدت 48 ساعت، برخورد با خودروها و موتور سیکلت های دودزا در سطح شهر، توقف فروش مجوز روزانه طرح ترافیک تا پایان شرایط اضطرار و توقف تردد خودروهای فاقد معاینه فنی» به بازگشت شرایط عادی به تهران یاری رساند اما اینکه این طرح ها چقدر می تواند با ماندگاری و اثرگذاری خود، کاهش آلودگی هوا و در نتیجه سلامت شهروندان را تامین کند، موضوعی است که «اسماعیل کهرم» فعال محیط زیست و مشاور رییس حفاظت از محیط زیست و «علی بیتاژیان» مشاور ارشد انجمن پایشگران حامی محیط زیست در گفت وگو با پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به آن پاسخ دادند.

- در ادامه متن گفت و گوی ایرنا را می خوانیم:
** بررسی شکل گیری آلودگی و وارونگی هوا
*** کهرم: آلودگی هوا زمانی اتفاق می افتد که میزان ذرات معلق در هوا از مقدار مجاز بالاتر باشد. آلودگی حس کردنی و گاهی قابل مشاهده است زیرا بر اثر آن گستره دید افراد کاهش می یابد و تنفس با مشکل روبه رو می شود. در حالت عادی آلاینده های هوا به دلیل گرما و سبکی به طرف بالا حرکت می کنند و جای خود را به هوای سرد می دهند و سپس به وسیله باد، باران و برف پراکنده می شوند اما وارونگی (inversion) پدیده ای است که در آن عوامل پراکنده سازی آلاینده ها وجود نداشته باشند، بنابراین این هوای آلوده در برخورد با هوای سرد بالا دستی، فضایی برای فرار پیدا نمی کنند و پدیده وارونگی اتفاق می افتد.

***بیتاژیان: در حالت عادی، هوای گرم به سمت بالا و هوای سرد به دلیل سنگینی به طرف پایین حرکت می کند. در اوایل روز و هنگام طلوع خورشید، لایه های زمین به دلیل برخورد اشعه های نور خورشید گرم تر از لایه های زیرین است و با شروع روز و آغاز فعالیت های انسانی و مصرف سوخت دمای هوای سطح زمین زیاد می شود. این هوای گرم، هنگام صعود و حرکت به سمت بالا و در زمان جا به جایی به وسیله باد با لایه ای هم دما از هوا که به وسیله تابش خورشید در طبقه های فوقانی جو تشکیل شده است، برخورد می کند و این مانع صعود و تبادل هوا می شود.

نتیجه آن تشکیل یک سطح پوششی بالای شهر است که با گذشت زمان و افزایش فعالیت های انسانی و به دلیل حبس هوا در زیر این لایه مواد آلاینده تولیدشده در سطح زمین باقی می مانند و بالا نمی روند. هنگامی که این پدیده اتفاق می افتد هوای سرد و آلوده به دلیل سنگینی بیشتر در سطح پایین و هوای گرم در ارتفاع بالا قرار و جو حالت پایدار به خود می گیرد و امکان مخلوط شدن و تهویه هوا وجود نخواهد داشت.

آلودگی هوا نیز به معنای ترکیب شدن هوای سالم و استاندارد با گازهای مضر، قطره ها و ذره های معلقی است که کیفیت هوا را کاهش و شرایط را برای تنفس موجودات زنده نامناسب می کند.

** نخستین عامل آلودگی هوا؛ وسایل حمل و نقل متحرک
***کهرم: تخمین زده شده است که منشاء 85 درصد از آلاینده ها وسایل حمل و نقل متحرکی چون موتور سیکلت، اتوبوس و خودرو را شامل و 15 درصد باقیمانده به صنایع اطراف تهران مربوط می شود. 30 درصد از کارخانه های ایران در اطراف تهران قرار دارند که این عوامل به غلظت آلاینده ها می افزایند. از طرف دیگر دو میلیون و 800 هزار خودرو و نزدیک به همین تعداد موتور سیکلت در تهران وجود دارد که موتور سیکلت ها هشت برابر خودرو آلایندگی تولید می کنند. علاوه بر این موارد، ورود روزانه 800 خودرو به پایتخت از دیگر عوامل آلودگی هوا به شمار می رود.

***بیتاژیان: نخستین عامل آلودگی هوا، خودروها و موتور سیکلت ها هستند و گفته می شود که موتور سیکلت ها به دلیل نوع کاربراتور به کار رفته در آن، هشت برابر بیش تر از خودروها هوا را آلوده می کنند. افزون بر آن 10 درصد خودروهای داخلی کاربراتوری هستند که مصرف سوخت و تولید آلودگی بیشتری نسبت به خودروهای انژکتوری دارند. برآورد شده که 70 تا 80 درصد آلودگی تهران مربوط به این دو وسیله نقلیه است.

بیشتر کارخانه های صنعتی در غرب تهران واقع شده اند و به دلیل وزش باد از غرب به شرق این آلودگی ها به داخل شهر منتقل می شوند. بسیاری از کارخانه های یاد شده از فیلتر مناسب برای مهار آلودگی استفاده نمی کنند و نظارت مشخصی نیز بر روی عملکرد آنها وجود ندارد. مصرف گاز خانگی برای پخت و پز و وسایل گرمایشی هم به نسبت کمتر از دیگر عوامل آلودگی ایجاد می کنند.

**دلایل موفق نبودن راهکارها برای کاهش آلودگی هوا
***کهرم: در مجموع، جمعیت بالا و تردد شمار زیاد وسایل نقلیه در تهران مانع به نتیجه رسیدن این تدابیر می شود. اگر تعداد خودروها به یک سوم میزان حاضر کاهش می یافت، روش های کنونی نتیجه بخش می شد. همچنین موقعیت جغرافیایی تهران نیز بر این بحران ها افزوده است.

***بیتاژیان: از نظر جغرافیایی، تهران در دامنه کوه واقع شده و از وزش باد بسیار کمی برخوردار و وزش باد در تهران به طور تقریبی سه متر در ثانیه است و توان حمل آلودگی را ندارد. از طرفی، بلندمرتبه سازی در پایتخت مانند مانعی در مسیر باد عمل و سرعت آن را کم می کند؛ کاهش بارش باران و برف به عنوان دیگر عوامل پاکی هوا زمینه را برای آلودگی هر چه بیشتر هوا ایجاد کرده است. مجموعه این عوامل در فصل زمستان با وارونگی هوا همراه و قابل لمس می شود در حالی که این میزان آلودگی در فصل های گرم سال نیز وجود دارد اما به دلیل صعود آن به طرف بالا و نبود پدیده وارونگی قابل درک نیست. بنابراین می توان گفت، موقعیت جغرافیایی تهران مهم ترین عامل تشدید آلودگی هوا است.

راهکارهای اتخاذ شده از طرف دولت مانند مُسکنی به صورت مقطعی به بهبود اوضاع کمک می کند. طرح هایی چون زوج و فرد، ترافیک و تعطیلی مدارس راهکاری کوتاه مدت محسوب می شود که نمی توان برای بلند مدت به تاثیر آن امیدوار بود. مشکل آلودگی تهران این است که مسوولان به جای برنامه ریزی بلند مدت، برنامه های کوتاه مدتی را اجرا می کنند که تاثیر آن تنها برای چند روز باقی می ماند.

** راهکارهای کاهش آلودگی در کلانشهرهای ایران
***کهرم: بهترین راهکار را می توان گسترش فضای سبز، توسعه سامانه حمل و نقل عمومی و توجه به معاینه فنی خودروها دانست. از طرف دیگر فرهنگ سازی برای جلوگیری از تردد خودروهای تک سرنشین نیز می تواند در کاهش آلایندگی هوا نقش موثری ایفا کند. ادامه اجرای طرح زوج و فرد و افزایش محدوده طرح ترافیک و زوج و فرد از دیگر عامل های کاهش آلایندگی محسوب می شود. در زمینه گسترش فضای سبز نیز باید مردم را به ایجاد این فضا روی پشت بام خانه هایشان تشویق کرد و برای این اقدام تخفیف مالیاتی در نظر گرفت. همچنین می توان از حاشیه اتوبان ها و زمین های خالی که صاحبان آن خارج از کشور زندگی می کنند، برای ایجاد فضای سبز بهره برد. استفاده از خودروهای برقی و بهره بردن از بنزین با کیفیت از دیگر روش های کاهش آلودگی به شمار می رود.

***بیتاژیان: بهترین راهکار برای بهبود هوای شهرهای بزرگ، توسعه حمل و نقل عمومی است. به دلیل مناسب نبودن مسیرهای حمل و نقل عمومی، کمبود اتوبوس، مترو و شلوغی آنها، افراد مجبور به استفاده از خودروهای شخصی می شوند که بیشتر آنها تک سرنشین هستند. اگر حمل و نقل عمومی گسترش یابد به یقین کاهش خودروهای تک سرنشین و کم شدن آلودگی هوا را شاهد خواهیم بود. از طرف دیگر گسترش خدمات الکترونیک می تواند گامی موثر در کاهش این معضل باشد زیرا سبب می شود، افرادی که کار آنها نیاز به حضور فیزیکی ندارد، از خانه خارج نشوند. بالابردن استاندارد سوخت خودرو و گسترش فضای سبز از دیگر راهکارهای کاهش آلودگی هوا است.

** وضعیت آلودگی هوا در کشورهای پرجمعیت و شلوغ جهان
***کهرم: در آمریکا، رفت و آمد خودروهای تک سرنشین در منطقه های پر رفت و آمد ممنوع است و در صورت مشاهده فرد خاطی 300 دلار جریمه می شود. در این کشور همکارانی که هم مسیر هستند به صورت نوبتی با یک ماشین به محل کار می روند. در فرانسه که از بهترین خودرو و بنزین بهره می برد سال گذشته طرح زوج و فرد اجرا شد. ساخت فضای سبز روی پشت بام ها و دریافت تخفیف مالیاتی راهکار مسوولان کشور سوئیس برای سالم سازی هوا است.

***بیتاژیان: آلودگی برخی کشورها همچون چین را نمی توان با ایران مقایسه کرد زیرا پدیده آلودگی در این کشور دایمی است اما درباره شهرهای صنعتی مانند لندن پایتخت انگلیس، باید گفت، در دهه 50 میلادی، این شهر آلودگی هوای شدیدی را تجربه کرد که باعث شد چند هزار تن در مدت چند روز، جان خود را از دست بدهند. بنابراین مسوولان این کشور با گسترش حمل و نقل عمومی و با استفاده از خودرو با درصد آلایندگی پایین، توانستند از آلودگی این شهر بکاهند و اکنون لندن از هوایی استاندارد بهره می برد.

** اقدام های دولت برای کاهش آلودگی
***کهرم: دو راهکار برای بهبود آلودگی هوا وجود دارد. محمدباقر قالیباف شهردار تهران چهار سال پیش در اجلاس سازمان ملل درباره تغییرات اقلیمی در کپنهاگ دانمارک اعلام کرد، برای کاهش آلودگی هوا باید به گسترش مترو پرداخت و اینک این راهکار در حال اجرا است. بنا به گفته برخی مسوولان در تهران میان 15 تا 25 کیلومتر در سال مسیر مترو حفر می شود. اقدام دیگر افزایش فضای سبز است. اینک دولت به دلیل کمبود فضا از کناره اتوبان ها برای ساخت فضای سبز استفاده می کند که حرکت مناسبی به شمار می رود و دیگر آنکه با استفاده از بنزین یورو 4 در مسیر کاهش آلودگی گام برداشته است.

***بیتاژیان: روزهای بحرانی نسبت به دوره های گذشته کمتر به نظر می رسد. پژوهش های صورت گرفته نشان می دهد که از ابتدای امسال تا 23 آبان 1395 نسبت به زمان مشابه در سال گذشته وضعیت هوای تهران بهبود یافته است که این می تواند به دلیل بهبود کیفیت سوخت یا تغییرات آب و هوایی باشد اما ایران هنوز از یک هوای استاندارد برای تنفس دور است.

** نقش رسانه ها و شبکه های اجتماعی در کاهش آلودگی هوا
***کهرم: اطلاع رسانی ارتباط مستقیمی با کم شدن آلایندگی هوا دارد. به عبارت دیگر در این زمینه هرچه اطلاع رسانی بیشتر باشد، تلاش مردم برای رعایت نکته های محیط زیستی افزایش می یابد. جامعه باید همگام با علم حرکت کند و بالا رفتن آگاهی افراد درباره تاثیر نقش فردی بر کاهش آلودگی، باعث تشویق آنها به حفظ محیط زیست می شود.

***بیتاژیان: رسانه ها، فضای مجازی و سازمان های مردم نهاد، اصلی ترین نقش را نسبت به آلودگی هوا بر عهده دارند. این گروه ها می توانند توجه مسوولان را به خطرهای محیط زیستی جلب و از آنان ایجاد تغییرهای محیط زیستی را طلب کنند. به عنوان نمونه موضوع خودروهای کاربراتوری می تواند در رسانه ها مطرح و به بحث و تبادل نظر گذاشته شود تا مسوولان مربوطه به این امر توجه کنند.
* گروه اطلاع رسانی
خبرنگار: سیده مریم سیدان**انتشاردهنده: شهربانو جمعه
پژوهشم**9368**2002**9131
*ایرنا مقاله کانالی برای انعکاس مقاله های اندیشکده ها - پژوهشکده ها - دانشکده ها - مراکز تحقیقاتی و رسانه های ایران وجهان*
Irnaarticle@

 


ارسال نظر:
ارسال
نظرات کاربران:
خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )